Wybuch Wielkiej Wojny w 1914 roku był zaskoczeniem dla Europy i Świata. Nikt nie spodziewał się, że skuteczny zamach serbskiego nacjonalisty, Gawriło Principa na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga i jego żonę Zofię, doprowadzi do konfliktu, jakiego ludzkość w swojej historii nie pamiętała. Wybuch Wielkiej Wojny, to dla jednych narodów, okazja, aby udowodnić swoją dominację nad innymi, a dla innych narodów, takich jak Polacy, wielka szansa na wywalczenie wolności. Zaborcy od pierwszych godzin konfliktu wojennego przekonywali Polaków, że jak tylko pomogą im na froncie, w walce, to po wojnie owi zaborcy, każdy po swojemu, odbuduje wolną Polskę. 

Obietnice dane Polakom zmieniały się wraz z tym, jak ewoluowała sytuacja na froncie. Największa zmiana dotknęła carskiej Rosji, w której najpierw rewolucja lutowa obaliła carat, a październikowa doprowadziła do ostatecznej wygranej „Czerwonych” i powstanie ZSRR. Po rewolucji lutowej obiecano Polakom bardzo dużo.

W 1917 roku było już wiadomo, że w Europie, po Wielkiej Wojnie nastąpią bardzo poważne zmiany. Zakończy się era królów, cesarzy, carów, a nastanie era narodów, obywateli, polityków, wyborów… Może poza Związkiem Radzieckim, ale zmiany następowały bardzo szybko.

Polacy w trakcie Wielkiej Wojny.

Polacy nie czekali na cud i przez cały okres panowania zaborców na ziemiach polskich, w zależności od możliwości, autonomii, dbali o to, aby polska kultura, mowa, nigdy nie przeminęły. Wielki wkład w zachowanie polskości mieli pisarze: Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa, Henryk Sienkiewicz, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Cyprian Kamil Norwid, Maria Konopnicka. Na międzynarodowych salonach o polskość walczyli klawiaturami Fryderyk Chopin i Paderewski. Nie można zapomnieć o dziełach Jana Matejki, Chełmońskiego, Wyspiańskiego. Kultura Polska walczyła o swoje pełne prawo do funkcjonowania nie tylko w Polsce, ale i na Świecie.

Nie próżnowali polscy politycy, wojskowi, przemysłowcy.

Polskie organizacje polityczne, polityczne i militarne.

Karol Marcinkowski, jako główny inicjator poznańskiego Bazaru, rozpoczął budowę wielkopolskiej inicjatywy, której głównym celem było jednoczenie polskiej społeczności, sprzeciwiającej się germanizacji. Z inicjatywy Marcinkowskiego powstawały instytucje młodzieżowe, kasy kredytowe, banki, związki paramilitarne, wydawnictwa literackie i prasowe. To z balkonu poznańskiego Bazaru, 26 grudnia 1918, Ignacy Jan Paderewski wygłosił swoje słynne przemówienie, które jest uznawane za iskrę Powstania Wielkopolskiego.

Początek XX wieku był wielkim wysypem polskich organizacji patriotycznych: politycznych i militarnych. W 1893 r. powstała Liga Narodowa Romana Dmowskiego, przemianowana w 1897 r. na Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe. W 1895 r. roku powstało się Stronnictwo Ludowe, późniejsze Polskie Stronnictwo Ludowe. W 1908 r. inicjatywy Józefa Piłsudskiego zawiązał się  tajny ponadpartyjny Związek Walki Czynnej, a organizatorem zajął się Kazimierz Sosnkowski. Do najsłynniejszych tajnych organizacji, które powstały w okresie zaborów, należy lwowski Związek Strzelecki, fundament późniejszych Legionów Polskich. Legiony Polskie utworzono w Galicji, 27 sierpnia 1914 roku. W październiku 1914 r. z inicjatywy Polskich Drużyn Strzeleckich Aleksandra Tomaszewskiego oraz Związku Walki Czynnej Romana Wagnerowicza, powstała Polska Organizacja Wojskowa.

To tylko część wszystkich inicjatyw, dzięki którym Polska powróciła na mapy Polski.

Nie przyszedłem po dostojeństwa, sławę, zaszczyty, lecz aby służyć, ale nie jakiemuś stronnictwu. Stronnictwo powinno być jedno: POLSKA, i temu jednemu służyć będę do śmierc Ignacy Jan Paderewski

 Akt 5 listopada.

5 listopada 1916 r. w Pszczynie, dwoje gubernatorów z ramienia Niemiec Hansa Hartwiga von Beselera i Austrii Karla Kuka ogłosiło „Akt 5 listopada”. Dokument ten był zapisaną obietnicą rządów obu państw, w sprawie utworzenia suwerennego Królestwa Polskiego z części ziem wcześniej zabranych Rzeczpospolitej. Warunkiem wypełnienia obietnicy było wstępowanie Polaków do wojsk niemieckich i austriacko-węgierskich.

14 stycznia 1917 roku powstała Tymczasowa Rada Stanu w Królestwie Polskim. To częściowe wypełnienie „Aktu 5 listopada”. Inauguracja Rady odbyła się w Warszawie, na Zamku Królewskim. Zalążek przyszłego rządu Królestwa Polskiego nie przetrwał zbyt długo, bo już pod koniec sierpnia poddał się dymisji. Jednym z powodów miało być utrudnianie funkcjonowania Rady przez władze niemieckie. W sierpniu nastąpił kolejny kryzys polsko-niemiecki. Zdecydowana większość polskich legionistów odmówiła złożenia przysięgi wierności cesarzowi Niemiec, za co wraz z Józefem Piłsudskim zostali internowani.

Roman Dmowski w Paryżu. 

Roman Dmowski nie próżnował i już w marcu 1917 roku, porozumiał się z prezydentem Francji Raymondem Poincarém w sprawie utworzenia polskiej armii we Francji. Błękitna Armia generała Hallera oficjalnie została powołana dekretem 4 czerwca tego roku, a po powrocie do Polski, stanowiła jedną z najważniejszych jednostek wojskowych II Rzeczpospolitej.

Jestem Polakiem – więc mam obowiązki polskie. Roman Dmowski

15 sierpnia w Lozannie Roman Dmowski powołuje do życia Komitet Narodowy Polski, który odegrał kluczową rolę, jeżeli chodzi o rozmowy z  delegacjami zagranicznymi, szczególnie w trakcie obrad w Wersalu po zakończeniu Wielkiej Wojny. Stanowisko Polaków działających za granicami było konsultowane z Radą Regencyjną, zawiązanej we wrześniu 1917 roku. Zajęta swoimi sprawami Rosja po rewolucji lutowej, słabnące Niemcy i nieobecne Austro-Węgry, nie miały już takich sił, aby ingerować w każdą sprawę Polski. Rada przejęła obowiązki głowy Państwa i z każdym kolejnym miesiącem przejmowała coraz więcej administracyjnych obowiązków.

Ignacy Jan Paderewski w Stanach Zjednocznych.

Rok 1918 rozpoczął się dla sprawy polskiej najlepiej, jak tylko mógł. 8 stycznia Prezydent USA Wilson wygłosił orędzie, w którym jasno zadeklarował, że Europa nie może osiągnąć pokoju, jeżeli nie będzie na mapie wolnej, niepodległej Polski. To był jeden z czternastu punktów, które Wilson uznał za obowiązkowe, aby w Europie nastał pokój faktyczny, a nie tylko iluzoryczny. Jednym z orędowników sprawy polskiej przy prezydencie USA, był kompozytor Ignacy Jan Paderewski. To właśnie jego zabiegi najbardziej wpłynęły na prezydenta, a ten nie odmówił naszemu wybitnemu Rodakowi.

Musiały minąć kolejne sześć miesięcy, aby o niepodległą Polskę upomniały się rządy Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch. Trzy kraje zgodnie uznały, że jeżeli w Europie ma zapanować pokój, Polska musi mieć zagwarantowane granice i pełną niepodległość. Nikt jeszcze nie wiedział, w jakim kształcie, czy z dostępem do morza i o jakiej powierzchni.

W stosunku do Polski zasady te prowadzą do utworzenia niepodległego państwa, obejmującego wszystkie ziemie polskie, z dostępem do morza, z polityczną i gospodarczą niezawisłością Z Odezwy Rady Regencyjnej proklamującej niepodległość II Rzeczpospolitej.

Proklamowanie Niepodległości II Rzeczpospolitej. 

7 października 1918 roku Rada Regencyjna wygłosiła orędzie, w którym oficjalnie ogłosiła niepodległość Polski.

Od tego oświadczenia, wszędzie tam, gdzie mieszkali Polacy, rozlała się fala radości i wolności. Chociaż nie wszędzie i nie wszyscy zaborcy zamierzali oddać swoją władzę i ziemię. Polacy zdawali sobie sprawę, że granice Polski będą takie, na ile sami je wywalczą.

W Krakowie powstaje Polska Komisja Likwidacyjna na czele z Ignacym Daszyńskim i Wincentym Witosem, której zadaniem było zastąpienie administracji austriackiej, urzędnikami polskimi. PKL ostatecznie podporządkowała się marszałkowi Piłsudskiemu. Należy w tym miejscu wspomnieć o Góralach i Rzeczpospolitej Zakopiańskiej. Była to organizacja lokalna, ale bardzo skuteczna. Zajęła magazyny broni, stację telefoniczną. Górale także złożyli przysięgę wierności odrodzonym władzom polskim. 

Takich Rad, Komisji, Komitetów w gorących miesiącach październiku i listopadzie 1918 roku powstało bardzo wiele. Ostatecznie wszystkie, które zamierzały działać w Polsce, musiały podporządkować się Piłsudskiemu. Podobnie postąpił Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.

Józef Piłsudski wraca do Warszawy. 

10 listopada do Warszawy przybywa zwolniony z niemieckiego internowania Marszałek Piłsudski. 11 listopada Rada Regencyjna przekazuje zwierzchność nad armią Marszałkowi, co w praktyce oznaczało przekazanie zwierzchności nad państwem.

Polska rozpoczęła długą drogę o ustanowienie swoich granic. Musiała o to zawalczyć nie tylko na wschodzie. Wielkopolska cały czas była niemiecka, a Niemcy nie zamierzali oddać ani Wielkopolski, ani Pomorza, ani Śląska. Pomimo wielu zabiegów, utrudnień, a nawet zakazów, nie udało się władzom niemieckim zablokować przyjazdu Ignacego Paderewskiego do Poznania. Z balkonu poznańskiego Bazaru wygłosił promienne przemówienie, powtórzył gwarancje prezydenta USA, deklaracje europejskich mocarstw i stwierdził, że Wielkopolska, to rdzenne ziemie Rzeczpospolitej. Paderewskiego słuchały wielkie tłumy. 27 grudnia wybucha Powstanie Wielkopolskie. Doskonale przemyślane, zaplanowane i co najważniejsze, udane.

Jedność narodowa.  

Organizm do właściwego funkcjonowania potrzebuje kręgosłupa, lewej strony i prawej. Pozbawiony któregoś z tych elementów wywołuje niepełnosprawność. Tak było i z Polską. Jej powrót na mapę wywalczył kręgosłup, którym niewątpliwie był Ignacy Jan Paderewski, Z lewej strony wspierał Paderewskiego  Józef Piłsudski a z prawej Roman Dmowski. Obopólna niechęć do siebie Piłsudskiego i Dmowskiego próbował załagodzić Paderewski i bardzo często był mediatorem spraw obu Wielkich Polaków.

To Paderewski doprowadził do porozumienia, na mocy którego Roman Dmowski reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Wersalu. Wkrótce do Dmowskiego dołączył Paderewski. Obaj Panowie, 28 czerwca 1919 roku, byli sygnatariuszami dokumentu, który oficjalnie przywrócił Polskę na mapę Europy. Polska się odrodziła.

Swoimi Słowami

Każdego dnia pokazuję i piszę swoje życie od nowa

Swoimi Słowami

Swoimi Słowami