Wielka Wojna wygaszała się powoli. Nie wszędzie walki kończyły się w jednym czasie. W carskiej Rosji wybuchła wielka Rewolucja, brutalnie kończąc rządy carów zaprowadzając rządy Lenina i sowietów. w Prusach rosnące niepokoje wewnętrzne rozsadzały kolejne wielkie miasta i społeczności, co także doprowadziło do wielkiej rewolucji i upadku cesarza. Wielkie królestwa, caraty, cesarstwa zakończyły swoje istnienie, a na ich gruzach powstały: Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Austria, Węgry, Czechosłowacja, Rumunia, Jugosławia oraz wiele mniejszych państw. Narody upomniały się o swoje i zapragnęły mieć swój kawałek Ziemi, niepodległości i suwerenności. Po stu dwudziestu trzech latach powróciła Polska, którą z map Europy wymazały trzy zaborcze czarne orły: Rosja, Prusy i Austro-Węgry.

Powrót Polski na mapę

Odradzające się państwo polskie w latach 1918-19 było całkowicie zdewastowane i zdezorganizowane. Gdyby w połowie 1919 roku zapytać jakiegokolwiek Polaka, czy wierzy w to, że za rok Polska stanie się przedmurzem Europy i zatrzyma wielką nawałnicę sowiecką, pewnie odesłałby pytającego do odpowiedniego lekarza specjalisty. W 1919 roku ziemie polskie nie były całkowicie suwerenne i wolne. Na wschodnim pograniczu od Wilna aż po Kowel stacjonował wojska niemieckie Ober-Ost. Niemcy zdawali sobie sprawę, że kiedyś będą musieli wycofać swoją armię. Z drugiej strony to były jedne z ostatnich dywizji niemieckich, które były dobrze uzbrojone. Dyscyplina była utrzymana i była polityczna wola z Berlina, aby trzymać w ryzach Polaków i budujących swoją siłę, „Czerwonych”.^[1]

Niemieckie niepokoje

Rewolucja trafiła w końcu do Berlina. Cesarz Wilhelm II  Ostatnim cesarzem niemieckim, który abdykował w 1918 roku, był Wilhelm II Hohenzollern. Jego abdykacja miała miejsce 9 listopada 1918 roku w obliczu klęski Niemiec w I wojnie światowej oraz wybuchu rewolucji listopadowej. Wydarzenie to położyło kres istnieniu Cesarstwa Niemieckiego i monarchii Prus, a Niemcy stały się republiką (tzw. Republiką Weimarską). Po zrzeczeniu się tronu Wilhelm II udał się na wygnanie do Holandii, gdzie zmarł w 1941 roku. abdykował, buntowały się kolejne regiony, komuniści wyprowadzili bojówki w Monachium i Berlinie. Wszystkie te wydarzenia naraz doprowadziły do wycofania się wojsk Hoffmana i jego sztabu do ojczyzny, co także nie obyło się bez problemów: i z Polakami, i z Sowietami. Jedno co nas wtedy łączyło, to nienawiść dla niemieckiego żołnierza.

O polski Śląsk i Wielkopolskę

Granice pomiędzy upadającym Cesarstwem Pruskim a Rzeczpospolitą wykuwały się poprzez walkę i dyplomacje. Walki o zachodnie granice na dobre rozgorzały w 1918 roku. Walczącej Polsce bardzo pomogła rewolucja, która wybuchła w Niemczech. Walki pomiędzy komunistami a powracającymi z frontu żołnierzami tworzącymi Freikorps rozgorzały na dobre. Władze w Berlinie zdecydowały się na wycofanie ostatnich zdyscyplinowanych dywizji z dalekiego wschodu: Ober-Ost. Zwycięskie Powstanie Wielkopolskie uwolniło od okupacji niemieckiej większość zachodnich ziem. Trzy Powstania Śląskie częściowo przyłączyły część ziem śląskich do Polski, a część w wyniku plebiscytu pozostała po stronie niemieckiej.^[2]

Czerwoni rosną w siłę

Wycofanie się Ober-Ost  Ober-Ost to pojęcie historyczne oznaczające niemieckie Naczelne Dowództwo na Wschodzie oraz potężny obszar okupacyjny utworzony przez armię Cesarstwa Niemieckiego podczas I wojny światowej. Struktura ta powstała w tysiąc dziewięćset czternastym roku w celu koordynacji działań wojennych przeciwko Rosji, a na jej czele stanęli uznani dowódcy Paul von Hindenburg i Erich Ludendorff. postawiło naprzeciwko siebie upadający carat, rosnących w siłę „czerowonych” bolszewików i odradzającą się Rzeczpospolitą. Sformowana przez sowietów Armia Zachodnia rozpoczęła działania wojenne przeciwko Polsce jeszcze w 1918 roku. Do 16 listopada zajęli Mińsk i Wilno. 12 stycznia 1919 podeszli pod Niemen i Szczerę, aby 12 lutego zatrzymać się nad Bugiem. Chociaż kryptonim operacji nazywał się „Cel Wisła”, to oddziały sowieckie zatrzymały się na tych pozycjach i czekali na dalsze rozkazy.^[3] Z drugiej strony tereny opuszczone przez niemieckie wojska zaczęły zajmować oddziały polskie. Polskie Zgrupowania podeszły pod Baranowicze i Pińsk. Do pierwszej potyczki doszło 14 lutego 1919 roku. Kaptan Piotr Mienicki przeprowadził zwycięski szturm na Berezę Kartuską. Ta bitwa jest uznawana za początek Wojny Polsko-Bolszewickiej. Kulminacyjną bitwą tej wojny była Bitwa Warszawska.

II Rzeczpospolita wielu narodów

Polska chciała odzyskać jak najwięcej z ziem, które do 1772 roku należały do Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Szybko się okazało, że nie będzie to ani łatwe, ani możliwe. Głównie przez zmiany, o których wspomniałem na samym początku: czasy dawnych królestw przeszły do historii. Od samego początku dwaj Ojcowie Niepodległości Rzeczpospolitej mieli dwie wizje, jak powinna wyglądać Polska, kiedy już kresy zostaną zajęte przez Polaków. Roman Dmowski widział Rzeczpospolitą, jako jedną, bez specjalnych praw dla regionów zajętych przez wojska polskie, nawet jeżeli Polacy by stanowili na tych ziemiach mniejszość. Józef Piłsudski chciał zbudować wielką demokrację federacyjną, w której Rzeczpospolita stanowiła Macierz, a wszystkie mniejsze państwa miały uzyskać gwarancje samostanowienia z własnym parlamentem, rządem, ale podległym Warszawie. W swojej wizji Piłsudski widział Polskę od Finlandii, aż po Kaukaz.^[4]

Komunizm na zawsze

Bolszewicy mieli swoje plany. Podbijane narody, ziemie, miały stać się terenem, na którym przeprowadzono eksperyment, czy wymyślony przez nich komunizm, zostanie przyjęty, jako najlepszy ustrój dla ludu pracującego miast i wsi. Okazało się, że komunizm podobał się tylko samym sowietom, a na drodze do jego zaprowadzenia stanęli Polacy.

Dyplomacja drugiego sortu

Obie strony nie szczędziły sobie drobnych uwag i prowokacji. Lenin uważał Józefa Piłsudskiego, wtedy jeszcze nie Marszałka jako spadkobiercę Polskich Panów, którzy zajmowali Kreml w 1611 roku. Polacy z kolei uważali Lenina za nowożytnego cara, który przebrany w garnitur, marzył o zniewoleniu całej Europy i podporządkowaniu jej nowej Rosji: Związkowi Radzieckiemu.

Dyplomacja pierwszego sortu

Pomimo napięć i rozbieżnych interesów, obie strony prowadziły ze sobą rozmowy, które z trudem kończyły się pozytywnym zakończeniem. Rozmowy z października  1918 roku, a więc na miesiąc przed oficjalnym proklamowaniem niepodległości, pomiędzy polskim ministrem spraw zagranicznych Leonem Wasilewskim a wyznaczonym przez sowietów kandydatem na ambasadora Julianem Marchlewskim, odbywały się na zasadzie gry w tenisa stołowego. Polacy domagali się zwolnienia z rosyjskich więzień polskich patriotów, między innymi Aleksandra Lednickiego  Aleksander Lednicki (1866–1934) był wybitnym polskim prawnikiem, adwokatem oraz wpływowym działaczem politycznym i społecznym przełomu XIX i XX wieku. Przez wiele lat mieszkał i pracował w Moskwie, gdzie zyskał miano jednego z liderów rosyjskiego ruchu liberalnego oraz głównego rzecznika sprawy polskiej w Rosji. Angażował się w działania na rzecz zbliżenia polsko-rosyjskiego, wierząc, że demokratyzacja Rosji przyniesie Polsce autonomię, a ostatecznie niepodległość. oraz wycofania jednostek Armii Czerwonej z Wilna i innych miast. Z kolei strona rosyjska domagała się wycofania polskich oddziałów z wojsk „Białych” oraz zaprotestowała przeciwko zbrodni dokonanej na misji Sowieckiego Czerwonego Krzyża, której przewodził Bronisław Wesołowski. Sowiecka Komisja została zaaresztowana 20 grudnia 1917 roku, a 2 stycznia zostali rozstrzelani przez Polaków, zanim przekroczyli granice.^[5]

Brutalna wojna

Zbrodnie wojenne były popełniane przez obie strony. Wojna była bardzo krwawa, a licznymi ofiarami stawały się mniejszości narodowe. Żydzi. Z jednej strony pacyfikacji dokonywały oddziały konnej armii Siemona Budiennego (W Berdyczowie i Żytomierzu). Z drugiej strony 5 kwietnia 1919, w Pińsku, polskie oddziały dokonały masakry 35 Żydów.

Zbrojenia i mobilizacje

 Przez cały okres nieregularnych potyczek i mniejszych bitew Polacy i Sowieci zwiększali swoje armie. W pierwszej faziewojny o wiele lepiej wychodziło to Sowietom. 12 lutego 1919 Sowiecka Rada Regencyjna utworzyła z obywateli polskich Zachodnią Dywizję i skierowała ją do Mińska. Mobilizacja w Polsce rozpoczęła się na dobre po przyjęciu przez Sejm 26 lutego 1919 (a więc w  niecałe dwa tygodnie po zajęciu przez Polaków Berezy Kartuskiej) ustawy, na mocy której do wojska miało trafić dodatkowych stu pięćdziesięciu tysięcy poborowych. W lutym Armia Polska liczyła około 110 tys. Żołnierzy, w kwietniu było to już 170 tys. Przyjazd Piłsudskiego do Warszawy zmobilizował kolejne 75tys. ochotników, głównie byłych legionistów. W kwietniu z Francji przyjechała Błękitna Armia generała Józefa Hallera  Generał Józef Haller von Hallenburg był wybitnym polskim dowódcą wojskowym i jednym z Ojców Niepodległości żyjącym w latach 1873–1960. Największą sławę przyniosło mu stworzenie we Francji doskonale wyposażonej Błękitnej Armii, która odegrała kluczową rolę w walkach o granice odrodzonej Rzeczypospolitej. W lutym 1920 roku dokonał w Pucku symbolicznych Zaślubin Polski z morzem, a podczas bitwy warszawskiej dowodził Armią Ochotniczą. Po II wojnie światowej pozostał na emigracji w Londynie, będąc do końca życia symbolem patriotyzmu i niezłomnej walki o suwerenność kraju. . Architektem i budowniczym odrodzonego Wojska Polskiego, był generał Kazimierz Sosnkowski, późniejszy Wódz Naczelny na uchodźstwie, który był przeciwny rozpoczęciu walk w Powstaniu Warszawskim, chociaż należy tutaj powiedzieć, że odradzał, ale ostateczną decyzję pozostawił generałowi „Bór” Komorowskiemu.

Od wojny pozycyjnej do manewru

Początek konfliktu sprawiał wrażenie wojny pozycyjnej. Bardzo szybko przerodziła się w wojnę manewrową. Jednostki przemieszczały się na ogromnym terenie, rozciągając swoje pozycje i narażając „boki” na ataki szybkich oddziałów konnych, które często prowadziły do rozbicia oddziałów. Armie poruszały się głównie konno. Najlepiej wyposażoną w nowoczesne uzbrojenie była oczywiście Błękitna Armia Hallera, ale dostawy broni, jakie docierały do Polski, głownie z Francji, pozwalały na dozbrojenie kolejnych dywizji. Do walki zaczęto wykorzystywać prototypy pociągów pancernych, pierwsze samoloty, czołgi i różne inne pojazdy.

Naczelnik prowadzi polskie wojska

15 kwietnia 1919 roku dowodzenie nad wojskiem polskim objął Naczelnik Państwa, Józef Piłsudski. Wkrótce po wydarzeniach z Pińska wojska pod dowództwem samego Piłsudskiego zajęły Wilno i Lidę. Wspólne działania dywizji dowodzonych przez generała Stefana Mokrzyckiego, pułkownika Władysława Beliny-Prażmowskiego oraz piechoty generała Rydza Śmigłego zajęły Wilno. 21 kwietnia do miasta wjechał Józef Piłsudski. Nie wszystkim Litwinom było na rękę oddanie miasta w obce ręce i wywołali antypolskie powstanie, które szybko upadło. Tymczasem Polacy rozpoczęli marsz na Mińsk. ^[6]

Pierwsza runda na remis

W walkach o Mińsk wojskami dowodzili generał Stanisław Szeptycki i podpułkownik Władysław Anders. 8 sierpnia miasto zostało zdobyte. Zgrupowanie Południowe dowodzone przez generała Władysława Sikorskiego pomyślnie zajęło Krzemieniec i Równe. W Galicji Wschodniej generał Wacław Iwaszkiewiecz oczyścił region Zbrucza i front został domknięty.

Marszałek Piłsudski zabronił polskim wojskom przekraczać wskazaną linię: Wilno-Mińsk-Lwów. Przynajmniej na czas zimy. Sowieci nie próżnowali i już 19 września generał Anton Denkin zajął Kijów, a pomiędzy stronami doszło do pierwszych, potajemnych rokowań pokojowych.

^[1] N. Davies "Orzeł Biały, czerwona gwiazda", wyd. Znak, Kraków 2002.

^[2] Praca Zbiorowa pod red. Janusza Tazbira "Zarys historii polski" wyd. PIW, Warszawa 1980r.

^[3] Praca Zbiorowa pod red. Janusza Tazbira "Zarys historii polski" wyd. PIW, Warszawa 1980r.

^[4] Norman Davies "Orzeł Biały, czerwona gwiazda", Wydawnictwo Znak, Kraków 2002, s.36.

^[5] L. Bielski, M. Trąba "Tablice historyczne" wyd. Park, Bielsko-Biała 2003.

^[6] N. Davies "Orzeł Biały, czerwona gwiazda", wyd. Znak, Kraków 2002.

Lubisz moją twórczość?
Podobają się tobie moje filmy?
Postaw mi kawę w serwisie Buy Coffe
Obojętnie jaką, to Ty zapraszasz!